KAYDIRDIKÇA SİLİNEN BELLEKLER
Ekranın öte yanındaki dostum, bugün seninle o en çok kullandığın kasını, yani başparmağını konuşalım. Günde ortalama kaç kilometre "kaydırdığını" (scroll) hiç düşündün mü? Aşağıdan yukarıya, yukarıdan aşağıya; sonsuz bir veri akışı içinde parmağın ritmik bir dans sergiliyor. Ancak bu hareketin trajik bir yan etkisi var: Biz kaydırdıkça, zihnimizdeki kayıt cihazı sanki siliniyor. Beş dakika önce ne izlemiştin? Yarım saat önce seni kahkahalara boğan o videonun konusu neydi? Sabah gördüğün o "ilham verici" alıntıdan geriye ne kaldı? Muhtemelen büyük bir hiçlik ya da sadece bulanık bir renk cümbüşü. Teknoloji bize her an, her yerden bilgiye ulaşma hızı sundu; ancak karşılığında bizden o bilgiyi "anlama" ve "hatırlama" yetimizi aldı. Bizler pikselleri hızla tüketirken, aslında belleğimizi dijital bir çöplüğe mi dönüştürüyoruz?
Bu durumun bilimsel bir karşılığı var: Dijital Amnezi. Beynimiz, bir bilginin internette her an ulaşılabilir olduğunu bildiğinde, onu uzun süreli belleğe kaydetme zahmetine girmiyor. "Zaten orada, istediğim zaman bakarım" düşüncesi, öğrenme sürecini felç ediyor. Ancak asıl tehlike, sosyal medyanın o meşhur "sonsuz kaydırma" (infinite scroll) özelliğinde gizli. Algoritmalar bize o kadar hızlı ve o kadar çok içerik sunuyor ki, beynimiz her birini işlemek yerine "filtreleyip çöpe atmayı" öğreniyor. Bir içerikten diğerine geçerken geçen o saliseler, bir duygunun ya da bir düşüncenin içimizde kök salması için yeterli değil. Bizler bilgiyi öğrenmiyoruz; sadece bilgiyi "görüyoruz" ve saniyeler içinde unutuyoruz. Bu, zihinsel bir obezite halidir; sürekli yiyoruz ama hiçbirini sindiremiyoruz.
Dijital dünyanın bu hızı, bizi "anlam"dan koparıp "hız"ın kölesi haline getiriyor. Derinlemesine bir makale okumak yerine, o makalenin üç cümlelik özetini içeren bir görsele bakıp geçiyoruz. Bir belgesel izlemek yerine, 15 saniyelik "hızlı bilgiler" videosuyla yetiniyoruz. Oysa gerçek bilgi, emek ister; durup düşünmeyi, üzerinde kafa yormayı ve sindirmeyi gerektirir. Pikseller bizi o kadar meşgul ediyor ki, bir fikrin içimizde yankılanmasına izin verecek sessiz boşlukları bile bir sonraki kaydırma hareketiyle öldürüyoruz. Kaydettiklerimiz, beğendiklerimiz, "daha sonra izle" listelerimiz aslında zihnimizdeki bu unutuşun birer itirafnamesidir. Hatırlayamadığımız için depoluyoruz ama depoladıkça daha çok unutuyoruz.
Bugün, ekranın öte yanındaki o her şeyi hızla tüketen zihne bir mola verdir. Bir şeyi okuduğunda ya da izlediğinde, hemen bir sonrakine geçme. Dur. Gözlerini kapat ve o bilginin sende bıraktığı izi hisset. Kendine "Bu bana ne kattı?" diye sor. Eğer bir cevap bulamıyorsan, sadece vaktini öldürmüşsün demektir. Unutma; ne kadar çok gördüğün değil, neyi ne kadar derin hissettiğin seni sen yapar. Piksellerin hızı senin ruhunun hızını aşmasın. Hayatı bir ekranın üzerinden hızla kaydırarak değil, her anın ağırlığını hissederek yaşa. Sahi, sen en son ne zaman bir ekranın aracılığı olmadan, sadece bir düşüncenin peşine takılıp o düşünceyle saatlerce, unutmadan, sıkılmadan ve "kaydırmadan" baş başa kaldın?
