Günümüzde Batı’nın dilinden düşürmediği yoga bir yaşam felsefesinden çok pazarlama aracı haline gelmiştir. Yoga kampları çoğu zaman bu işin ticaret aracı olmuş ve insanların ilgisini çekmeyi ne yazık ki başarmıştır. Bu yazı, kapitalizmin ayrılamaz bir parçası olmuş ve “iyileşmeyi” süreçten çok amaç haline getirmiş tüketicilerin aksine yoganın 8 basamaktan oluşan derin yolculuğuna eşlik edecektir. Yoga Sutraları’nın yazarı olarak bilinen Patanjali, bu sekiz aşama ile klasik yoganın temellerini atmıştır. Bu el kitabı, insani acıların üstesinden gelmek, öz farkındalığa ulaşmak ve yoganın temel prensiplerini anlamak için bir rehber niteliği taşır. Yama, Niyama, Asana, Pranayama, Pratyahara, Dharana, Dhyana ve son olarak Samadhi’den oluşan bu basamakları daha yakından inceleyelim.
Yama kelime olarak kısıtlama anlamına gelir ve ilk basamak olması önemlidir. Bize evrensel ahlak anlayışını öğretir. Birbirine bağlılık ve empatiyi geliştirmeye odaklanır. Yamanın içinde bulunan Asteya, bizim olmayan bir şeyi çalmamayı öğretir. Bu, maddi olabileceği gibi aynı zamanda emek ve fikir çalmamak da demektir. Yogayı pazarlayan insanların açıkça asteyayı çiğnediği aşikârdır. Asteya dışında şiddetsiz kalmayı (ahimsa), hakikati aramayı (satya), dünyevi zevklerden uzak durmayı (brahmaçarya), açgözlülükten sakınmayı (aparigraha) öğütler. Yogaya giriş, tüm olumsuzluklardan arınmakla başlamış olur.
Yamaları benimsemiş biri artık ikinci basamak olan Niyamalar için hazırdır. Bu adımda hem kendini hem de dünyayı gözlemlemek gerekir. Beden, çevre ve zihin temizliği (saucha) niyamaların başında gelir. Temizlendikten sonra duyulan hoşnutluk, santosha ile açıklanır. Daha sonra sadeleşmek (tapas) ve öz çalışma (swadhaya) kişiye irade kazandırır. Hepsi sağlandıktan sonra, eğer inanıyorsan, yüce bir varlığa veya evrene teslimiyeti ifade eden son niyama Ishvara Pranidhana’ya ulaşmışsın demektir.
Üçüncü basamağımız başlıkta da değindiğim Asanalardır. Asana özünde dik durmak demektir ve internette gördüğümüz bütün hareketler asana olarak geçer. Fakat yogaya doğrudan asana ile başlamanın bir yanılsama olduğunu bu noktada anlıyoruz, öncesinde temeli kurulmuş yamalar ve niyamalar gereklidir. Bu yolculuğun amacı, her basamağı kusursuz yapmaktan ziyade yanlışlar yapıldığında yeniden başlayabilme cesaretiyle ilgilidir. İnsanoğlu hata yapmayı ve ders çıkarmayı öğrendikçe sona daha emin adımlarla yaklaşır. Asanalar zihin-beden bütünleşmesini sağlayan pratiklerdir ama yoganın amacı değil, aracıdır.
Dördüncü basamak olan Pranayama yaşam gücü kontrolünü sağlar. Bu, bilinçli nefes almak ve sinir sistemini korumaya yardımcı olmak demektir. Ardından gelen Pratyahara beş duyu organımızın içe döndürülmesini amaçlar. Özünde, dış dünyadan gelen uyaranlara tepkisizleşmeyi ve iç dünyamıza dönmeyi gösterir. Dharana ile zihni yoğunlaştırırız. Beynimiz sürekli düşünce üreten bir makinedir. Bu düşüncelerin varlığını kabul eder ve ardından konsantrasyonla zihni tek bir yere sabitleriz.
İşte şimdi Dhyana, yani meditasyon evresine ulaşmış oluruz. Meditasyonun yedinci basamakta olması değerlidir çünkü öncesinde büyük bir hazırlık gerekir. Zihni rahatlatma ve anda olma becerisi olarak bilinen meditasyon, son adım olan Samadhi’ye açılan bir kapı niteliği taşır. Samadhi kelime olarak aydınlanma anlamına gelir. Bu basamak artık meditasyon halindeyken evrenle ve kendinle birleştiğin bir alandır. Halk dilinde “nirvanaya ulaşmak” dendiğini de biliriz.
Yoganın sekiz aşaması insanlığı manevi olarak besleyen bir yolculuktur. Hayatın koşuşturmasında bu adımları hatırlamak, artık bir lüks haline gelmiştir. Bize “din” veya bir çeşit “spor” olarak satılmaya çalışılan yoganın önyargılardan arınılmış bir şekilde ne olduğunu açıklamaya çalıştım. Yoga ne asanadan oluşan bir spor, ne de Batı’nın para oyuncağı. O, kendine karşı dürüst yaşamak isteyenlerin pusulasıdır.
Kaynaklar:
T. K. V. Desikachar, The Heart of Yoga
“The Yoga Sutras of Patañjali.” Internet Encyclopedia of Philosophy, edited by James Fieserand Bradley Dowden, 2021 https://iep.utm.edu/yoga/#H4
Yama kelime olarak kısıtlama anlamına gelir ve ilk basamak olması önemlidir. Bize evrensel ahlak anlayışını öğretir. Birbirine bağlılık ve empatiyi geliştirmeye odaklanır. Yamanın içinde bulunan Asteya, bizim olmayan bir şeyi çalmamayı öğretir. Bu, maddi olabileceği gibi aynı zamanda emek ve fikir çalmamak da demektir. Yogayı pazarlayan insanların açıkça asteyayı çiğnediği aşikârdır. Asteya dışında şiddetsiz kalmayı (ahimsa), hakikati aramayı (satya), dünyevi zevklerden uzak durmayı (brahmaçarya), açgözlülükten sakınmayı (aparigraha) öğütler. Yogaya giriş, tüm olumsuzluklardan arınmakla başlamış olur.
Yamaları benimsemiş biri artık ikinci basamak olan Niyamalar için hazırdır. Bu adımda hem kendini hem de dünyayı gözlemlemek gerekir. Beden, çevre ve zihin temizliği (saucha) niyamaların başında gelir. Temizlendikten sonra duyulan hoşnutluk, santosha ile açıklanır. Daha sonra sadeleşmek (tapas) ve öz çalışma (swadhaya) kişiye irade kazandırır. Hepsi sağlandıktan sonra, eğer inanıyorsan, yüce bir varlığa veya evrene teslimiyeti ifade eden son niyama Ishvara Pranidhana’ya ulaşmışsın demektir.
Üçüncü basamağımız başlıkta da değindiğim Asanalardır. Asana özünde dik durmak demektir ve internette gördüğümüz bütün hareketler asana olarak geçer. Fakat yogaya doğrudan asana ile başlamanın bir yanılsama olduğunu bu noktada anlıyoruz, öncesinde temeli kurulmuş yamalar ve niyamalar gereklidir. Bu yolculuğun amacı, her basamağı kusursuz yapmaktan ziyade yanlışlar yapıldığında yeniden başlayabilme cesaretiyle ilgilidir. İnsanoğlu hata yapmayı ve ders çıkarmayı öğrendikçe sona daha emin adımlarla yaklaşır. Asanalar zihin-beden bütünleşmesini sağlayan pratiklerdir ama yoganın amacı değil, aracıdır.
Dördüncü basamak olan Pranayama yaşam gücü kontrolünü sağlar. Bu, bilinçli nefes almak ve sinir sistemini korumaya yardımcı olmak demektir. Ardından gelen Pratyahara beş duyu organımızın içe döndürülmesini amaçlar. Özünde, dış dünyadan gelen uyaranlara tepkisizleşmeyi ve iç dünyamıza dönmeyi gösterir. Dharana ile zihni yoğunlaştırırız. Beynimiz sürekli düşünce üreten bir makinedir. Bu düşüncelerin varlığını kabul eder ve ardından konsantrasyonla zihni tek bir yere sabitleriz.
İşte şimdi Dhyana, yani meditasyon evresine ulaşmış oluruz. Meditasyonun yedinci basamakta olması değerlidir çünkü öncesinde büyük bir hazırlık gerekir. Zihni rahatlatma ve anda olma becerisi olarak bilinen meditasyon, son adım olan Samadhi’ye açılan bir kapı niteliği taşır. Samadhi kelime olarak aydınlanma anlamına gelir. Bu basamak artık meditasyon halindeyken evrenle ve kendinle birleştiğin bir alandır. Halk dilinde “nirvanaya ulaşmak” dendiğini de biliriz.
Yoganın sekiz aşaması insanlığı manevi olarak besleyen bir yolculuktur. Hayatın koşuşturmasında bu adımları hatırlamak, artık bir lüks haline gelmiştir. Bize “din” veya bir çeşit “spor” olarak satılmaya çalışılan yoganın önyargılardan arınılmış bir şekilde ne olduğunu açıklamaya çalıştım. Yoga ne asanadan oluşan bir spor, ne de Batı’nın para oyuncağı. O, kendine karşı dürüst yaşamak isteyenlerin pusulasıdır.
Kaynaklar:
T. K. V. Desikachar, The Heart of Yoga
“The Yoga Sutras of Patañjali.” Internet Encyclopedia of Philosophy, edited by James Fieserand Bradley Dowden, 2021 https://iep.utm.edu/yoga/#H4
