Metal Gear Solid 2’yi Hâlâ Neden Hatırlıyoruz?

Oyunlar, edebiyat ve sinemayla eşdeğer olarak, distopik anlatılar için uzun zamandır güçlü bir araç olmuştur. Sıklıkla dünyamızın nasıl olabileceğine dair ipuçları vermişlerdir, ancak bu gözlemler genellikle çok daha az ciddiye alınmıştır.

Hideo Kojima’ya, Metal Gear Solid 2: Sons of Liberty’nin 2001’deki çıkışında kendi fikirlerini nasıl öngörebildiği sorulduğunda, “Bununla ilgili sihir yok” diye yanıt vermişti. Ona göre “kristal küre” diye bir şey yoktur; gelecek, süreçlerin birikimiyle kademeli olarak şekillenir. Şimdiyi dikkatlice gözlemlemek ve bu gözlemleri hayal gücünde birleştirerek yarının nasıl olacağını hayal etmek yeterlidir.

Basit gibi görünse de, pratikte bu durum, edebiyatta veya filmde olsun, olağanüstü distopyaların asıl gücünü oluşturur. Yazarlar, eğilimleri kavrama ve bunları geleceğe yansıtma yetenekleri nedeniyle değerlidir. Bu bağlamda, Aldous Huxley’nin Cesur Yeni Dünya’sının birçok detayının bir gün artık fantezi gibi görünmeyeceğini hayal edip etmediğini merak etmemek elde değil.

Şaşırtıcı bir şekilde, video oyunları da benzer bir yeteneğe sahiptir. Hassas cihazlar gibi toplumdaki değişimleri yakalayıp geleceğe yansıtarak etkileşimli distopyalara dönüştürürler.

Belki de Metal Gear Solid 2: Sons of Liberty’nin hâlâ yankı uyandırmasının nedeni budur. On yıllar sonra bile oyunları, gerçekliği anlamak için ciddi bir araç olarak görmeye tam anlamıyla adapte olamadık.

Ve eğer Cesur Yeni Dünya bir oyun olarak var olsaydı, günümüz algımız üzerinde nasıl bir etkisi olurdu?

Yine de zamanının ötesinde olan ve günümüz dünyasının özelliklerini öngören birçok proje vardır. Ve bunların hiçbiri mistisizme ihtiyaç duymaz; Kojima’nın da belirttiği gibi, gelecek mevcut unsurlardan oluşur.

Metal Gear Solid 2’yi Hâlâ Neden Hatırlıyoruz?

Metal Gear Solid 2: Sons of Liberty’ye aşina olmayanlar için olay örgüsünün detaylarına girmeyeceğiz. Şunu söylemek yeterli: Oyunun sonlarına doğru oyuncu, iki yapay zekâ ile uzun bir diyaloga girer. Bu yapay zekâlar, toplumun daha sıkı kontrol ve bilgi filtreleme mekanizmalarına ihtiyaç duyduğunu savunur.

Genetik biliminde bazı genlerin aktarılırken diğerlerinin elenmesiyle paralellik kuran yapay zekâ araştırmacıları, benzer bir prensibin dijital alanda da geçerli olması gerektiğini öne sürer. Modern dünyada her saniye aşırı miktarda veri biriktiğini, çoğu önemsiz bilginin kaydedildiğini ve sonsuza dek erişilebilir kaldığını belirtirler.

Bu “bilgi gürültüsü” sınırsız şekilde büyür. Üstelik bu fikirler, sosyal ağların henüz bugünkü kadar yaygın olmadığı bir dönemde ortaya atılmıştır.

Yapay zekânın bakış açısına göre, böyle bir ortamda insanlar kaçınılmaz olarak kendi görüşleriyle çelişmeyen “yarım gerçekler” içinde yaşamaya başlar. Günümüzde bu durumu “bilgi baloncuğu” veya “yankı odası” olarak adlandırıyoruz.

Oyun, farklı gerçekliklerin bir arada var olduğu ancak uzlaşının sağlanamadığı bir iletişim yapısını ele alır.

Yapay zekâya göre bu kaostan çıkmanın tek yolu, belirli bir filtreleme sistemidir. İnsanların her zaman doğru seçim yapamayacağı, bilgiyi doğru yorumlayamayacağı ve neyin paylaşılması gerektiğine karar veremeyeceği savunulur. Ancak amaç doğrudan kontrol değil, bilginin algılandığı bağlamı şekillendirmektir.

Günümüzde, özellikle çevrim içi tartışmaların giderek yapıcı niteliğini kaybettiği bir ortamda, bu diyalog oldukça anlamlı ve düşündürücüdür.

Zamanla, Metal Gear Solid 2: Sons of Liberty’yi anlamak daha kolay hâle geldi. Bir zamanlar belirsiz görünen fikirler, bugün neredeyse kehanet gibi algılanıyor. Oyun aynı zamanda, bilgi filtrelemenin tehlikelerini de açıkça ortaya koyuyor. Bilgi önemsiz görünse bile, seçilme ve sunulma biçimi algıyı değiştirebilir.

Geleceği Öngören Oyunlar

“Kehanet niteliğindeki” oyunlar denildiğinde akla ilk gelenlerden biri Metal Gear Solid 2’dir. Ancak Hideo Kojima’nın diğer projeleri de benzer bir öngörü gücüne sahiptir.

Örneğin Death Stranding, insanların izolasyonunu ve dijital iletişime bağımlılığını ele alır. Oyunun çıkışından kısa süre sonra dünya pandemi sürecine girmiştir.

Warren Spector’un Deus Ex oyunu da benzer şekilde dikkat çekicidir. Oyun, güvenlik politikaları, terörizm ve gözetim gibi konuları erken dönemde ele almıştır. Ayrıca transhümanizm fikrini de derinlemesine işler.

Benzer temalar Horizon Zero Dawn ve Horizon Forbidden West’te de görülür. Bu oyunlar, teknolojinin kontrolsüz gelişimi, çevresel yıkım ve yapay zekânın rolünü ele alır.

Aynı zamanda daha umutlu bir bakış açısı da sunar: Sorun teknolojide değil, onu nasıl kullandığımızdadır.

Watch Dogs, kişisel verilerin önemi ve dijital gözetim konusunu erkenden gündeme getirmiştir. Final Fantasy VII ise şirketlerin kâr uğruna doğayı tüketmesini konu alır.

Hatta 1000xResist gibi daha yeni yapımlar bile kimlik ve toplum ilişkisi üzerine önemli sorular sorar.

Gelecekle Oynamak

Bu örnekler, video oyunlarının yalnızca eğlence aracı olmadığını, aynı zamanda toplumsal gözlemler sunan güçlü bir ifade biçimi olduğunu gösteriyor. Oyunlar, zamanın ruhunu yakalayan birer araç hâline geliyor.

Üstelik diğer medya türlerinden farklı olarak, oyuncuya yalnızca izleme değil, doğrudan deneyimleme imkânı sunuyorlar.

Sinema ve edebiyat gibi, video oyunları da geleceği ele alırken aynı zamanda onun bir parçası hâline geliyor. Değişimleri kaydedip yarına dair imgeler oluşturmaya devam ediyorlar.

Geriye kalan tek soru şu: Bu sinyalleri ciddiye almaya hazır mıyız?